Sinfonia

Ordubete falta da kontzertua hasteko baina sartu naiz aretora. Sosegua aurkitzen dut kontzertu hasi aurreko tarte horretan. Orkestako kideek musika tresnak afinatzen dituzten unea magiaz beterik dagoela iruditzen zait. Laaaaaaaa esaten lehena Oboea izaten da, sakon eta luze. Laaaaaaa. Atzetik gehitzen zaizkio apurka gainontzeko tresnak. Laaa sinfonikoa aretoaren jabe egiten da eta afinazio ariketa horrek aretoari bake soinua ematen diola iruditzen zait. Eztanda egitera doan bakearen soinua.

Sinfonia, soinuen arteko akordioa da. Hori da bere jatorri etimologikoa: greko klasikoan sin (σῠν)(aurrizkiak (-kin, -kin batera, elkarrekin) esan nahi du eta “foni” (‎φωνή) hitzak berriz, soinua esan nahi du. Soinuen arteko armonia da beraz sinfonia. Ederra da hitzaren jatorria, ederra baita ere gaur egun grekoak egiten duen hitzaren erabilera. Orkesta eta musikaren munduaz haragoa, sinfonia, akordio bat da; tratu bat egitea, sinfonia bat egitea da. Aditza ere badago: ados nagoela esateko, sinfonó (Συμφωνώ). Ados nago edo trinkoan dasinfonat.

Orkestak hartu du tonua, afinatu dituzte tresnak eta kontzertua hastera doa. Trantsizio une hori, niretzat dela sentitzen dut.

Bila datozenean

Argia, 2018/01/14

Honako esaldi honekin –“naziak komunisten bila etorri zirenean, isilik geratu nintzen, ni ez bainintzen komunista”– hasten den diskurtsoak egin zuen ezagun honako beste hau: “Sindikalisten bila etorri zirenean, ez nuen protesta egin, ni ez bainintzen sindikalista”. Bertolt Brecht olerkari alemaniarrari egokitu izan zaizkio sarri hitzok, baina Martin Niemöller teologo protestanteari zor dizkiogu: “Nire bila etorri zirenean, ez zen inor geratzen protesta egiteko”. Hitzaldi hau 1946 urtean Frankfurten eman zuenetik haren bertsio asko idatzi dira. Izan ere, elkartasunaren eta solidaritatearen ereserkia baita.

Gurera ekarrita, Diru-Sarrerak Bermatzeko Errenta (DSBE) ezbaian jarri eta murrizketak iragartzen direnean, denon bila datoz, denok baikara zaurgarri eta hauskor. Den-denok gara DSBE prestazioaren onuradun potentzialak, ez bihar, baizik eta gaur.

Lan merkatua desarautzera datozen erreformak, ez dira bakarrik soldatapekoen kalterako: erreforma horiek ere denon bila datoz. Outsourcing-aren fenomenoa ikaragarria da: ostalaritza sektorean oso nabarmena da, hoteletan gelak garbitzen lan egiten duten emakumeen kasuan. Geroz eta hotel gehiagok lan hori azpikontratatu eta outsourcing enpresen bitartez eskulan merkea kontratatzen dute. Hotelarentzat zuzenean lan egiten dutenek baino lan baldintza askoz miserableagoak dituzte langile azpikontratatuek; hitz gutxitan, lanordu gehiago soldata murritzagoen truke. Bide batez gainera, hoteleko garbitzaile direnen eta azpikontratatuta daudenen arteko banaketa indartu nahi du formula honek. Geroz eta sektore gehiagotan hedatuz ari da outsourcinga, industria sektorean baita esparru publikoan ere.

Dimentsio askotan banatu nahi gaituzte, sakabanatuta eta ahul nahi gaituztelako. Zure bila datozela sentitzen duzunean, zeu bakarrik egon zaitezen. Edo akaso, zu zeu ere ez. Gu-a apurtzeaz gain, ni-a bera ere apurtzera baitatoz. Komunikabideetan nagusi diren titularrak irakurtzea besterik ez dago. “Kontsumitzaileen %60k gehiegi gastatzen duela onartzen du”. Ematen du gizartean badaudela pertsona batzuk, “kontsumitzaile” direnak, eta besterik ez direnak. “Osasun zerbitzuen erabiltzaileen artean inkesta bat egin da” gisako albisteetan berriz, iradokitzen zaigu, gizartean badirela beste pertsona batzuk, aurrekoekiko zeharo desberdinak, “osasun zerbitzuen erabiltzaile” huts direnak. “Gurasoen elkarteek adierazi dute” irakurtzean, beste pertsona batzuk irudikatzen ditugu, ezberdinak hauek ere, “guraso” baino ez direnak.

Zergak ordaintzen dituztenak ere  ezberdinak dira, beste pertsona batzuk dira. Horrela azaldu zidan behin solaskide batek, haserre. “Errekontxo! Neu naiz eta guzti hori! Neu naiz kontsumitzaile, eta guraso, eta osasun zerbitzuen erabiltzaile eta zergak ordaintzen dituena! Eta pertsona ezberdinak izango bagina bezala azaltzen gaituzte komunikabideetan!”. Eta orduantxe irudikatu nuen nik laborategiko mahai batean etzanda gorpu bat disekzionatuta. Geldi eta isilik, hilotz.

Atomo hitzak zatiezina esan nahi du greko klasikoan. Horregatik euskaraz eta mendebaldeko hainbat hizkuntzatan, fisikaren esparruan erabili ohi dugu partikula zatiezin mikroskopikoa izendatzeko. Greko modernoan pertsona izendatzeko ere balio du atomo hitzak gaur egun: pertsonak partitu ezinak garelako. Jendartea adierazteko ostera kinonia esaten dute grekoek. Izan ere, kinos hitzak “komuna” esan nahi du, denena. Ondokoaren bila datozenean, denon bila datoz.

Sintagma

Greko klasikoan, syntagma hitzak, multzokatze edo taldekatze ordenatua esan nahi zuen. Eta hara, greko modernoan Síntagma erabiltzen dute (Σύνταγμα) estatu baten Konstituzio legeari erreferentzia egiteko. Síntagma izena du ere Atenas-eko suminduei esker nazioartean ezagun egin zen plazak: Konstituzio plaza, alegia.

oxi.jpg

Guri sintagma hitzak, sintaxia iradokiko digu eta eskola garaiko gramatika orduak ekarriko dizkigu gogora; perpausa gora,  aditz sintagmak behera, izen sintagmak gora…

Konstituzio lege eta gure analisi sintaktikoen arteko lotura, berriz ere greko klasikoan dago. Izan ere Síntaxis hitzak koordinazioa esan nahi zuen hizkuntza heleniarrean: syn  (elkarrekin, batera) eta táxis (ordenatzea, antolatzea). Era horretan, hitz, aditz eta perpausak ordenatzen ditugun modu berean, herriak ordenatzen dira Konstituzio legeen bidez. Hobeto esanda, herriak ordenatu egiten dizkigute, inposaketaren (eta ordenen) bitartez.

Gaurkoan zer ospatu ez dugunontzat, bitxikeria kuriosoa. Ospatzen ari zaretenoi, bejon deizuela Sintagma egun honetan!

 

Malenkonia

Behazun beltza, horixe da melankolia hitzaren jatorrian dagoena. Grekera klasikoan μελαγχολία (melanjolía) esaten zen, μέλας (melas, beltza) eta χολή,-ής (jolí) beltza) hitzez osatuta. 

Medikuntza modernoa heldu arte, Perikles-en garaiko Hipokrates medikuak eta bere ondorengo mediku hipokratikoek “humoreen teoria” garatu zuten. Teoria honen arabera, giza gorputza lau oinarrizko elementuz osatuta dago, lau (h)umorez edo lau likidoz: behazun horia, behazun beltza, odola eta gorroa edo flema. Lau hauen arteko orekan eta desorekan datza pertsona baten osasun egoera.

Behazun—beltza (h)umoreko dagoen pertsonak bizi zitue tristezia eta malenkonia sentipenei egiten die erreferentzia, beraz, malenkoniak.

Euskalgrek

Hitzekin eta hizkuntzekin jolastea gustoko dut oso eta (inondik inora hizkuntza klasikoetan eta hizkuntzalaritzan aditua izan gabe) euskal-grek izeneko atal hau bitxikeria bilduma izango da.

Greko klasikoak gure hizkuntzari, euskarari, lagatako ondarea sekulakoa da. Gure ohiko hizketaldietan erabiltzen ditugun hainbat eta hainbat hitzek, aurrizkik, atzizkik, greko klasikoan dute jatorria. Bitxia dena zera da: greko modernoak klasikotik datozen hitz asko beste zentzu edo esanahi batekin erabiltzen dituzte. Hortik hamaika  xelebrekeri  sortzen dira!

Kosmos

Kosmos hitza, greko klasikotik datorkigu, κόσμος (kósmos), eta ordena esan nahi du.

Unibertsoa esateko erabiltzen dugu euskaraz,  espazio zabal eta infinituari erreferentzia egiteko.

Greko modernoan baina, bi zentzu hartzen ditu gaur egun hitzak. Zentzu zabal batean, kosmos, “lurra planeta” edo “gure mundua, gure gizartea” litzateke.  Maila lurtarragoan berriz, “jendea” da.  Gure unibertsoa deitzeko beste hitz bat dauka greko modernoak, σύμπαν (síban),  denaren batuketa esan nahi duena.

kosmosBitxikeria moduan, greziarrez kalean jende asko dagoela adierazteko, kalean kosmos asko dagoela esaten dute.

Blog at WordPress.com.

Up ↑