Arduraldi osoko etxekoandrearen eta etxeko lanaren eraikuntza

Silvia Federici, Arduraldi osoko etxekoandrearen eta etxeko lanaren eraikuntza XIX eta XX mendeetako ingalaterran, Soldataren patriarkatua liburuan (Katakrak 2017)

” Eimages.duckduckgo.comrreformistek bazuten beste kezka handi bat: langile-klaseko emakumeak familiarekiko eta erreprodukzioarekiko garatzen ari ziren axolagabetasun agerikoa…Horiek horrela, langile-klase ingeleseko emakumeek -eta bereziki fabriketako «neskek»- «ez zeukaten inolako interesik hurrengo langile-belaunaldia produzitzeko»…

Adibide gisa, hona hemen Haurren Enplegu Batzorde batek 1867an idatzitako kexua, beste guztien bide berari jarraitzen diona:

Goizeko zortzietan hasi eta arratseko bostak arte lanean jardun ostean, (emakume ezkonduak) nekatuta eta gogaituta iristen dira etxera, bizitokia goxatzeko inolako ahaleginik egiteko gogorik gabe; hortaz senarrak, lanetik itzultzean, dena desoroso aurkitzen du, etxea zikin, bazkaria prestatu gabe, haurrak ernegarri eta mokoka, emaztea narras eta haserre … eta etxea hain desatsegina begitantzen zaio, ezen, ez ez gutxitan, tabernako bidea hartu eta, azkenean, alkoholiko bihurtzen den…

Ez da harritzekoa. beraz, 1840ko urteetatik aurrerako txosten guzti-guztietan esatea murriztu egin behar zirela emakumeen -batez ere ezkonduen- fabrikako lanorduak, hartara emakumeak etxeko lanak egiteko gai izan zitezen; horrez gain, txostenetan aholkatzen zen enplegatzaileek ez zitzatela kontratatu umedun zeuden emakumeak. Langile-klasearen barruan etxekoandrearen papera sortzeko eta, horrekin batera, garai batean erdiko klaseak baino ez zeukan etxe-edo familia eredua langile-klasera zabaltzeko benetako arrazoia langile-eredu berri baten beharra zen:langile osasuntsuagoa, mardulagoa, produktiboaga eta, batez ere, diziplinatuagoa eta «etxekotuagoa» …

Emakumeen eta umeen lanaldiak murrizten zituzten legeak onartzeaz gain, beste erreforma batzuk ere egin zituzten, bultzatu zutenak langile-klaseko familiaren sorkuntza eta trukean soldatarik jaso gabe etxeko lanak egiten dituen emakumaren rolaren eraikuntza.”

Bapatean, amoma.

Etxeko atarian Mari auzokidearekin topo egiten dudanero, nire aurrean sentitzen zaitut. Bere txorierriko bizkaitar euskara entzutean dudanero, zu agertzen zatzaizkit, goxo, maitakor. Bilbon Plazara noanean bertan lan egiten zenuela presente dut beti baina baserritarren postura porru bila noanean, berriro ere, bizi bizi zu agertzen zara, beste behin. Etxeko sukaldean ere gutxien espero dudanean somatzen zaitut, zuk egindako puntuzko azken jertsea, ilobei txiki geratu zaiena, semeak noiz jantziko zain zintzilik ikusten dudanero. Zure urtebetetze eguna da ostiralean, bigarren aldia izango da zurekin ospatu ezin duguna. Bapatean… amoma!

Tanto hirukoitza!

 

DSC_0396Egongelako mahaian zain daukat gaur liburutegian maileguan hartu dudan liburua. Eskuartean daukadana amaitutakoan hasiko naiz irakurtzen. Goizean, liburuzainak liburua luzatu didan unea berezia izan da oso. Izan ere, momentu horretantxe egin dute bat liburuaren eta nire ibilbideek. Azalaren atzekaldean, zigilatuta darama berak bere ibilbidearen arrastoa. Historiala. Kuriosoa izaten da erregistro horri erreparatzea. Liburu batzuk urte luzez apalategian txokoratuta egoten dira guk erreskatatzen ditugun arte. Gure baitarako pentsatzen dugu halakoetan (liburua ona bada, noski) nola ote den posible, nola pasatu behar izan diren hainbeste urte norbaitek (guk) liburu hori begitan hartu dugun arte. Beste liburu batzuk, eskurik esku ibili izanaren testigantza garbia daramate markatuta. Asterik astera bermailegatutako liburuak. Bitxia dela diot, gero eta digitalizatuagoa den gure mundu honetan, oraindik ere eskuz (boligrafo zein estanpaz) seinalatzen baitituzte liburuak liburutegietan. Enborren eraztunak bezalaxe, azalaren atzekaldean daramate tatuatuta haien joan-etorria. Harik eta gurearekin bat egiten duten arte. Guk, irakurleok badugu eta irakur-ibilbide bat. Gure ibilera ez da inongo azalean zigilatzen, baina irakurtzen ditugun liburuek bide bat irudikatzen dute. Zentzuz beteriko bidea. Azken irakurri nuen liburua, oraintxe amaitzear dudana eta jarraian hasteko daukadan hirugarrenaren artean, bada lotzen dituen hari bat, nire irakurketen bidea marrazten duena. Liburu eta pertsonez osatutatuko nodo-sare ikaragarri erraldoia irudika genezake horrela, arbola erraldoia.

Bada jolas bat, (neronek asmatu dudala uste dudan arren ez dut inolaz ere nik asmatu) metroan eserita, trenean edota autobusean jarrita zoazela zuk ere jolastu izan duzuna. Bidaiariz inguratuta eta hainbeste pantaila artean, eskuetan paperezko liburuak dituztenei begiratzen diezu zuk. Zein pertsona zein liburu irakurtzen den jakin nahi duzu. Ia zure parean dagoen horrek eskuak orrietatik kentzen dituen behingoan eta liburuaren izena irakurtzen uzten dizun. Nekeza gertatzen denean, leihoko isladarekin saiatu ohi zara, letrak atzekoz-aurrera irakurtzeko esfortzu latzak eginez. Gainontzeko bidaiariak zelatatu nahi dituzu, liburu eta irakurlearen arteko harreman sinbiotikoaz jabetu. Pertsona ezezagun haren eta bere liburuaren bideak bat eginda dauden unea zureganatu. Uste duzu eta, liburuaren izenburua irakurtzeko gai bazara, aurrean duzun pertsonari buruz irudi bat izango duzula. Inoiz egin al duzu topo zu irakurtzen ari zaren liburu bera irakurtzen ari den norbaitekin? Itzela da sentsazioa, ezta? Badakit ez naizela joko honetan aritzen den bakarra. Neu naiz horren lekuko: Hendaiarako trenean mutil gazte bat hurbildu zitzaidan esateko bera ere nire liburu bera irakurtzen ari zela. Tantoa berarentzat.

Irakurle-liburu, bi dimentsioko joko honetara idazlea gehitzen denean, (gehienetan idazleak berak ezertxo ere susmatu gabe), 3Dko jolas bilakatzen da . Gogoan dut, duela urte batzuk jada, nire jaioterrikoa den idazle bikain bati, eskuartean nik neukan izenburu bera ikusi nionekoa. Elorriaga gaztea, Soinujolearen semea irakurtzen ari zen, ni bezalaxe. Tanto itzela nire jolasaren markagailurako. Atzokoan berriz, hirukoitza markatu nuen: Bilbon trenetik jeitsi eta oraindik nasatik nindoala, bagoi barruan eserita ikusi nuen irakurtzen ari naizen liburuaren idazlea. Andenetik ez nuen asmatzerik izan berak eskuartean zer zerabilen, baina (ezaguna dudalako) jakin dut nik irakurritako azkenarekin ari dela. James Rhodes-en Instrumental. Orri gutxi falta zaizkit Hauts haietatik amaitzeko, eta zain daukat goizean liburutegian hartutakoa. Indigno de ser humano, Osamu Dazai. Eta zu, testu hau irakurtzen hari zaren hori, esaidazu, eskuartean Dazairen eleberria baldin baduzu, zeinentzat litzateke tantoa? zuretzat ala niretzat?

El origen político del diablo… Arthur Miller eta sorgin ehiza

Las Brujas de Salem, Arthur Millerren antzerki-lanaren (1952) pasarte honek irakurtzea pena merezi du. Salem-go sorgin-ehizaz baliatzen da berak bere larrutan sufritu zuen Macarthismoa salatzeko. Hitzak gaur egun ere oso esanguratsuak dira. Good night, and Good Luck.

Las dificultades que encontramos para aceptar el origen político —llamémoslo así, a falta de otra palabra mejor— del diablo obedecen en gran parte a que no sólo lo invocan y lo condenan nuestros antagonistas sociales sino también los de nuestro propio bando, sea éste el que sea. Es bien conocido que la Iglesia católica, a través de la Inquisición, cultivó la idea de Lucifer como supremaencarnación del mal, pero los enemigos de la Iglesia no se han apoyado menos en Pedro Botero para mantener cautiva a la mente humana. Al mismo Lutero se le acusó de haberse aliado con el infierno, y él, a su vez, acusó de lo mismo a sus enemigos. Para mayor complicación, estaba convencido de haber tenido contactos con el demonio y de haber discutido de teología con él. A mí esto no me sorprende, porque en mi universidad un catedrático de historia —luterano, dicho sea de paso— reunía a sus alumnos postgraduados, bajaba las persianas y se comunicaba en clase con Erasmo.

miller

Nadie, que yo sepa, se burló de él de manera oficial, y la única explicación es que las autoridades universitarias, como la mayoría de nosotros, son hijas de una historia que todavía mama de las ubres del demonio. En el momento de escribir estas líneas sólo Inglaterra ha resistido la tentación contemporánea del demonismo. En los países de ideología comunista, la resistencia a cualquier importación está ligada a los súcubos capitalistas de insondable malignidad y, con respecto a Estados Unidos, a cualquier persona que no sostenga opiniones reaccionarias se la puede acusar de complicidad con el infierno rojo. De este modo la oposición política recibe una capa de inhumanidad que, desde ese momento, justifica la abrogación de todos los hábitos de relación civilizada utilizados de ordinario. Un criterio político se identifica con el bien moral, y oponerse a él se convierte, ipso facto, en maldad diabólica Una vez que esa identificación se lleva a cabo en la práctica la sociedad se convierte en un cúmulo de intrigas y contraintrigas, y el papel fundamental del gobierno deja de ser el de arbitro para convertirse en el de azote de Dios.

This is not a film (Jafar Panahi,Iran)

 

Under house arrest and banned from making films during 20 years, the iranian film-maker Jafar Panahi talks and shares his thoughts about what really film making is. Beyond a film, it’s rather an essay and of course, political activism.

Kiketza azaroan

azaAmomak burua nahasia duen arren, bisita egiten diodanean badira inoiz ihes egiten ez dioten bi kontutxu. Zelan dekozue solotxua? Zer dekozue landatute? Leo da balkoiko soloa zaintzen duena, eta zuzenean berari egiten dio galdera. Guk perejil apur bat dekogu, esaten digu berak. Guk espinakak, letxuga dekoguz eta orain aza ere bai. Ederto iten dozue! Gure etxearen alde batean daukagu balkoia, eta beste aldean, merkatua ikusten da parez pare, Plaza esaten zaion merkatua. Bakixu nik merkatuan iten nenduala behar, ezta? Urtek dire joan ez nazela. Enei, zenbat urte! Bion artean merkatua zelan eraberritu duten azaltzen diogu. Egitura eta beirateak mantendu dituztela, baina goitik behera aldatu dutela.

Astean birritan egiten ditugu errekaduak bertan, arraultzak, barazkiak, oilaskoa, arraina… Bigarren pisuan emakume baserritarrak egoten dira, haiei propio jarritako mahaitxoetan beren produktuak saltzen. Den denak dira emakumeak, bendejea saltzera datoz, sasoian sasoikoa. Nire amoma gogorarazten dit haietako batek, eta berari erosten dizkio kalabaza eta porruak. Eta aza ere bai, orain azaroan. Perejil aputxu bat gure dozu? Eroaixuz tomate honek, neuk emoten dotzutez. Bere bizkaiera nongoa ote den galdetzeko irrikaz geratu naiz, baina ziur nago ez dela Txorierritik oso urrun ibiliko.

Oso hamarkada gutxian gure aitite-amomen belaunalditik gurera, haiek lurrarekiko zuten lotura eta hurbiltasuna galdu egin ditugu gazte askok eta askok. Orain guri dagokigu nolabait ezagutza hori berreskuratzea, eta horrek bultzatuta akaso landatu ditugu lehen aldiz barazkiak balkoian.

Udazken honetan, azaroan, besoetan dudan seme jaioberriari hitz eta berba egiten diot. Berba baino, hitz gehiago. Izan ere, amomaren euskara ikasi nuen arren, batua darabilt ahoan gehien gehienetan. Beharbada hau ere nire belaunaldiko beste askoren gauza izango da. Semetxoarekin batera nire bikotea ere euskara ikasten ari da eta ¿Cómo se dice noviembre? galdetu didanean, berehala ikasi du. Balkoian zer daukagu, ba? Horrela esaten diogu, Azaroa. Txikia besoetan dudala, lantzeminean, nire haurtzarotik erabiltzen ez nituen berbak datozkit ahora. Zotina du sarritan, baina ez diogu zotina esaten gurean, kiketza baizik.

Azaro epel honetan, gure azak ez dira oraindik heldu Amomak soloan zer dekogun galdetzen digun hurrengoan esango diot. Kiketza, azaroan.

Euskararen isobarak (II)

Pako Aristi. Euskararen isobarak: Hamasei gezur handi eta koda bat.

isobarak«Izan ere, euskara jakin arren erabiltzen ez duen gazteak egina dauka bere marrazkia garunean. Ikasten du Euskl Herrian euskararik gabe edozer egin litekeela. Eta hasten da zerrenda egiten. Ispilujokoa da, azken batean. Gazteak ikusten duena sinesten du, ez esaten diotena. Eta ikusten du euskara jakin gabe izan litekeela: EITBko zuzendaria, aurkezlea, medikua, abokatua, Athleticeko presidentea, Errealeko entrenatzailea, Bilboko alkatea, Euskadiko Orkestra Sinfonikoko zuzendari edo musikaria, lehendakari (hemen solemne jarri da gaztea), Donostia 16ko zuzendaria, Nafarroako Euskara saileko buru, Lanbideko bulegaria, Basque Culinay Centerreko ikasle/irakaslea, Gurutze Gorrikosoroslea, parlamentaria, Errealeko takilleroa, pilotaria (“Eskerrik asko, el partido ha sido…”), ertzain, bizkartzain, ETBko sarrera zaindaria, ahaldun nagusia, alkate, Jaurlaritzako ordezkari Argentinan, independentistarik sutsuena…

Hasten da zerrenda egiten, eta ez du amaitzen ahal! Esan liteke Kafe Antzokiko zerbitzaria izan ezik beste edozein lanpostu lor daitekeela euskara jakin barik.» 92or.

Blog at WordPress.com.

Up ↑