Helikopteroa

(UK aldizkarian argitaratua)

Zirkua dela pentsa genezake, edota umore-saio bateko esketxa. Baina errealitate gordina da, probokazio latza. Azken urteotan bizitzen ari garen krisi sakonak geroz eta gogorrago astintzen gaitu. Gai honetaz beste zutaberen batean aritu naiz, eta ez naiz ba berriro endredatuko krisiarekin eta politikoak hartzen ari diren neurriekin. Gaur egungo belaunaldi gazteak antolatzeko gaitasunik ez dugula entzun izan dugu behin eta berriro. Injustizia sozialen aurrean erreakzionatzen ez dakigula. Baina azken hilabeteotan gauza bat argi geratu baldin bada, horixe da: mugitzeko gai bagarela. Arreta gazteongan jarri bada ere, ez dira izan bakarrik gazteak kaleetara irten direnak. Mobilizazio mota anitzak egon dira, eta egongo dira hurrengo hilabeteotan ere. Gizartea lo zegoela uste zutenentzat, hara hor ustekabea, inoiz baino esnatuago gaude eta! Baina antza, ezertaz enteratzen ez direnak, berriro ere politikoak dira. Entzungor, beste esfera batean baleude bezala jokatzen dute. Kalean entzuten denari kasu zipitzik egin gabe, demokraziaren izenean, haien lana egiten dute, “aukeratuak izan direlako”. Murrizketak eta murrizketak, bata bestearen atzetik, proposatu, bozkatu eta onartu. Sorginak bezala, herriaren ahotsaren gainetik, eta hodei guztien azpitik*. Ala gainetik? Argi gera dakigun, holaxe erakutsi digute, duela hilabete eskas 24 diputatu helikopteroz heldu zirenean parlamentura. Baina zein adarjotze klase da hau?

* Sorginen esaldi ezaguna erabili dut, politikoen maltzurtasuna erakusteko, baina jakinik, gure tradizioan sorginak pertsona estimatuak direla.

Ari

(UK aldizkarian argitaratua 2011ko azaroan)

Bertsolari dokumentala daukagu ikusgai zine aretoetan. Ikusgai bai, eta ikusgarri ere bai. Bost zentzumenak erne jartzeko modukoa, metafora bisualez josia. Askotan saiatu izan naiz, euskal herrikoak ez diren lagunei bertsolaritza zer den azaltzen, eta ez da batere erraza izaten. Ulertzen dutela esaten didate, “bai, kanta inprobisatua!”, baina hortxe geratzen dira. Aurrerantzean, nire burua trantze horretan ikusten dudanean, zuzenean, dokumental hauxe ikustea gomendatuko diet. Danok daukagu zer ikasi, bertsolaritza zer den ez dakienak, eta bertsozale garenok. Nire kasuan, emakumeak mendeetan zehar bertsolaritzan eta ahozko transmisioan bete izan duen paperaz. Edota, bertsolariak bertsoa sortzeko dauzkan tekniken artean, Egañak aipatzen duen lorearena. Eta abar, eta abar. Plazan, txapelketetan, frontoietan, lagun artean, familia ospakizunetan…asko eta asko dira bertso artean bizi ditugun momentuak. Anitzak dira baita ere, bertsoen bitartez adierazi nahi diren ideia, sentimendu eta mezuak. Eta une honetan bertan, bertsotan jakingo banu, Tindoufeko kanpamentuetan bahitu duten lagunari egingo nioke bat. Bizitzen ari den egoera latz honen aurrean indarrak bidaltzeko. Bertsorik ezean, hemen zutabea. Errimarik gabe, bertsolari. Ari.

Hegiak

Gure eskualdean bada ba, irakurzaleen txokoa delakoa, aldiro, guri, irakurleoi, idazleekin egoteko parada ematen diguna. Orain, Bartzelonan nagoela, hileroko zita hauetara huts egiten dut, penaz. Baina hemendik ere, inoiz izan dut aukera zenbait euskal idazlerengana hurbiltzeko, ekitaldi ezberdinetan, Unai Elorriaga eta Kirmen Uriberangana, adibidez. Aste honetan bertan, kasualitatez jakin dut, Imanol Murua kazetariak bere azken liburua aurkeztu behar zuela. Loiolako Hegiak. Hitzaldira bidean,kasualitatez, hara non, berarekin topo egin nuen, Plaça Catalunya ondoan. Zu al zara?!esan nion, eta elkarrekin egin genuen Kazetarien Eskolarako bidea. Liburua lagun batek gomendatu zidala kontatu nion, eta zelan, Bilbo-Bartzelona trenez egin nuen batean, liburuarekin hasi nintzen. Hasi eta berehala harrapatu ninduela. Loiolako prozesua izan zena, azaltzen du liburuan Otegi-Urkullu-Egiguren hirukoaren solasaldiak kateatuz. Oso lan sendoa da, ikuspegi zabala eskaintzen duena, eta norberari, erreflexio bideak irekitzen dizkiona. Kasualitatez jakin nuen hitzaldia eman behar zuela, kasualitatez topatu nuen kalean, eta kasualitatez, liburua, eszenatoki politiko berri honetan iritsi zaigu. Izenburuaren h horrek despistatu egiten gaitu, hitz joko ederra da, baina. Ia oraingoan ez garen ba “ertzean” geratzen, eta hegiak egi egiten diren.

Kontsultak

Hondamendia eta kaosaren aurrean, badaude oraindik ere erabakitzeko eta merkatu eta gobernuen jokaerak zigortzeko mekanismoak. Nahikoa da horretarako herriari galdetzea. Estrategia neoliberala nolabait zigortuz, Islandiako herriak dagoeneko birritan esan dio ezetz diru publikoekin banka pribatuaren zorra kitatzeko galderari. Bestalde, natur baliabide eta energia iturriekin lotuta, Italiako herria izango da udaberri honetan zehar erreferendum bidez erabakitzera doana. Ura ondasun publikoa den ala merkatu pribatuen esku laga daitekeen salgaia den ebatziko dute alde batetik. Bestetik, energia nuklearraren produkzioaren debekua mantentzeko aukera izango dute, bigarren aldiz (1987an, Chernobileko istripuaren ondoren herriaren erabakiz ebatzi zen energia nuklearra ekoiztearen debekua). Inbidiagarria da, epaitegietara azaltzen ez den lehen ministro horren herrialdean, erreferendumek duten potentziala. Gure auzoko katalanen artean, oraintsu amaitu da duela urte eta erdi abiatutako independentziaren inguruko kontsulta (ez-ofizial) olatua. Ez zaie ezertxo ere galdetu ostera, sektore publikoan (eta bereziki osasun arloan) ematen ari diren murrizketa latzen inguruan. Gurean ez zaigu ezer galdetzen, ez ingurumenaren, ez politika sozio-ekononomikoen, ezta herri nortasunaren inguruan ere. Kontsultarik ez…eta gainera, hilabete bukaeran hautesontziekin dugun zitan, herriaren ahotsetako bat ixilarazi nahi da. Demokrazia ero, demokrazia zero.

Nomenklatura

Bizkaia, Gipuzkoa eta Araba-Álava dira hiru lurralde historikoen izen ofizialak, joan den otsailetik. Euskarazko grafia hutsa dute lehen biek, eta bitarikoa Arabaren kasuan (badaezpadan, ez dadin inor despistatu). Bazen garaia! A Coruña, Ourense, Girona eta Lleidak 90eko hamarkadan zehar aldatu zituzten haien izen ofizialak, galiziar eta katalan formak bereganatuz, eta halaxe izan da ere, Illes Balears-en kasua. Garaipen historikoa hautxe, euskal nazionalismoaren urteetako errebindikazioa. Historikoa bai, zenbait hamarkada pasa behar izan direlako hain gurea kontsidera dezakegun eskubidea eskuratu ahal izateko. Iniziatiba honek Espainiako kongresuan aurrera egin ahal izateko jaso duen babesa, ez da debaldekoa izan. Gogora dezagun bada, 2010 urte amaieran sozialista eta jeltzaileen arteko akordio paketearen barruan sartzen dela lorpen hau. Akordio horren muinean, Espaniar Estatuko aurtengo aurrekontuen onarpena dago: krisiari aurre egiteko, %7,7ko murrizketa jasan duten aurrekontu anti-sozialak, alajaina! Trukean besteak beste, nomenklatura aldaketa hau, eta hain sonatua izan den enplegu politiken sasi-transferentzia. Biak ere aspaldi gauzatu beharreko eskubideak, eta, inolaz ere trukatuak izateak merezi ez dutenak. Eta bitartean,zenbaitzuek, garaipena saldu nahi digute. Biba!

Okerrak

(UK aldizkarian argitaratua)

Ziria sartu nahi digute izkina guztietatik. Krisiaren aurkako neurriak “erremedio tekniko hutsak” direla sinestarazi nahi digute, eta gainera, erreskaterik heltzen ez zaigun bitartean erreformak begi onez hartu behar ditugula. Errezeta neoliberal hauek ez dira berriak. Ezta berria ere, erabaki hauen izaera politikoa ukatzeko enpeinua. Ziria sartu nahi digute globalizazioaren izenean, erabaki guneak gure eskuetatik at daudela esaten dutenean. Badira erabaki guneak gugandik gertu, eta hauek ere erantzule dira hein handi batean. Eta hau gutxi ez bada, krisitik atera ahal izateko gizarteko sektorerik ahulenak zigortzen eta kriminalizatzen ari dira, gaitz guztien errudunak, langabetuak, laguntza sozialak jasotzen dituztenak, erretiratuak edota etorkinak direla aditzera emanez.Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Gaietako kontseilariak ere argi utzi du, berriki, noren atzetik joango diren: laguntza sozialak jasotzen dituzten pertsonen espedienteak aztertuko dituzte, zorrotz, eta formazio edo enpleguren bati uko egiten dietenei, Dirusarrerak Bermatzeko Errenta erretiratuko zaie. Okerrak. Okerrak, akerraren adarrak bezala. Akerrak adarrak okerrak ditu, adarrak okerrak ditu akerrak…

Zuzenean

(UK aldizkarian argitaratua)

Bat-batean eta nahigabe, ingurukoek haien elkarrizketetan sartzen gaituzte. Hondartzan gaudela, aldameneko bi neskek, ordu-erdi luzez hitz egin dute herrian zabaldu berri duten fruta-dendaz. edota, bezperako ligoteo kontuez. Batzuetan, egia da, ez dugu solasaldi hauen parte izan nahi. Ostera, entretenitu nahi badugu, edozein elkarrizketa lerdok, gure ordu-erdiko bidaiari behar duen gatza ematen dio, eta eguna alaitzen digu. Eta beste batzuetan elkarrizketa interesgarriekin egiten dugu topo, bat-batean, nahigabe. Kuriositatea pizten digute, eta tartean sartu eta galderak egiten hasteko gogoa sartzen zaigu. Edozein ikerketa soziologiko baino askoz esanguratsuago, edozein dokumental ikustea baino interesgarriago. Gazte bi, pisu bilaketa eta alokairu kontuez. Aitite-amomak, aspaldiko istorioak gogoratzen. Ez dute ulertzen gaurko belaunaldiek nola funtzionatzen dugun. Aurreko batean, Salvadorreko emakume bi, hemen bizi dira eta haien alabei buruz ari dira. Batenak hemendik alde egingo du, zaila egiten zaio hemengo bizitzara ohitzea, ez du bere ikasketekin loturiko lanik topatzen. Bestearen alaba Salvadorren dago ordea, ezin du hango egoera gehiago jasan, eta hona dator, babes bila. Gure errealitatearen isla, hortxe dugu, eguneroko gure inguruko jendearen hizketaldietan. Zuzenean, bat-batean.

Apostu-etxeak

Banuen entzunda Jaurlaritzak lege berri baten bitartez gisa honetako negozioak baimenduko zituela, baina gertakari txiki batek ekarri nau honi buruz gogoeta egitera. Bilboko alde zaharrean izan zen, Aste Santuko egun santu horietako batean (santua eta pazkoa, ez dut ondo gogoratzen, baina bai kaleak hutsik zeudela eta dendak itxita). Mamu bihurtutako Bilbo horren erdian, jendez gainezka zegoen lokal batekin egin nuen topo, parez pare. Beteta zegoela esaten dudanean, jendea kabitu ezinik zegoela esan nahi dut eta ilarak kanpoan jarraitzen zuela. (Eta hara non, den denak gizonak ziren) Postura egiteko tradizioa ezaguna da gurean, eta badirudi oraindik ere errotuta dagoela. Tradizioak baina, negozio-molde berriei ireki die bidea: legearen barruan apustu-presentzialak egiteko aukera, egunean hamabi ordutik gora eta urtean 365 egunez irekita dauden apustu-etxeetan. Erraz zabaltzen da bidea, tartean negozioa baldin badago: dekretu berri bat egitea bezain erraza da. Jakin-minak internetera eraman nau, zenbaki bila. Badirudi Uribe kostan pare bat apustu-etxe dagoela (momentuz), baina asko dira honetan dabiltzan enpresak, eta horrenbeste izen eta zenbakiren artean zoratu egin naiz. Kuriosoak dira darabiltzaten izenak (Kirol-jokoa, Reta, Garaipen-Victoria…) eta sloganak: No risk, No glory. Arriskurik gabe, zorionik ez.

 

Plaza

(UK aldizkarian argitaratua)

Herriko plaza, orain labirinto bilakatuta. Metamorfosian ikusten dudanean oroitzapenen makina martxan jartzen zait. Txikitako irudi bat: ikastolarekin ihauteritan. Argazki berriago bat: bertso-photo saioa frontoian. Ez da hau plaza berritzen duten lehen aldia, baina antza, oraingoan aldaketa handia izango da, ebakuntza estetiko galanta.Ez da plazaren espazio fisikoa jokoan dagoen bakarra. Plazak, oraindik ere, eguneroko bizitzan topaketa puntu garrantzitsua dira, sozializazio guneak, eta beste espazio batzuekin batera, bizitasuna ematen diote herriari. Ohiko plaza hauetaz gain, azken urteotan bestelako batzuk ari dira ernatzen merkataritza zentroetan. Erosoak zer dira ba! Berdin da kalean zer aro dagoen, barruan beti goxoago egongo gara, burbuila batean bezala! Kale bihurtutako pasabideen artean, eszenatokian, funtzioa hastera doa: bat, bi, eta (hiru esan baino lehen) kontsumitu! Fast-food eta fast consumption. Ez naiz fundamentalista: herriguneetan ere badaude dendak, eta merkataritza zentroetara joatea ez da bekatu! Gune hauek nola erabiltzen ditugun, hori da arriskutsuena. Belaunaldi berrien artean, ume batzuk, bertan ari dira hazten eta horixe dute “herriko plaza”. Bitartean, hor dugu gurea, trantsizioan, itxuraldatzen. Ez dezala behintzat bidean galdu espazio publiko gisa duen funtzioa…

Blog at WordPress.com.

Up ↑